ประวัติความเป็นมา

 

              เมื่อปีพุทธศักราช 2531 เป็นปีมหามงคลที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงปกครองแผ่นดินยาวนานกว่าพระมหากษัตริย์ไทยทุกพระองค์ที่ปรากฎในประวัติศาสตร์ชาติไทย  ฯพณฯ  พลเอกเปรม ติณสูลานนท์  องคมนตรีและรัฐบุรุษ    เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีมีดำริเห็นเป็นการสมควรอย่างยิ่งที่พสกนิกรของพระองค์ท่านจะได้แสดงออกถึงความจงรักภักดีต่อพระองค์ ด้วยการจัดสร้างอนุสรณ์สถาน เพื่อถวายเป็นราชสักการะแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว  เนื่องในพิธีรัชมังคลาภิเษกพุทธศักราช ๒๕๓๑  ซึ่งไม่มีสถานที่ใดที่เหมาะสมเท่ากับการจัดสร้างหอสมุดให้เป็นศูนย์กลางการรวมรวมเอกสารความรู้  ศิลปวัฒนธรรม  เพื่อประโยชน์แก่สาธารณชนทั่วไป  ทุกเพศ  ทุกวัย ได้ใช้เป็นแหล่งเสริมสร้างการศึกษาหาความรู้เพิ่มเติม  ตลอดจนเพื่อยังประโยชน์แก่สถาบันการศึกษาต่าง ๆ หน่วยราชการ และเอกชนทั่วไปได้เป็นอย่างดี  จึงมอบหมายให้กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในดำเนินการร่วมกับ กระทรวงมหาดไทย  ในการจัดหาทุนการก่อสร้างหอสมุดแห่งชาติประจำภาคขึ้น ๒ แห่ง  คือ ทางภาคเหนือ และ ภาคตะวันออก    โดยได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาต ให้ใช้ชื่อว่า   “หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษกเชียงใหม่”และ “หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี”  และมอบหมายให้กรมศิลปากรรับผิดชอบดำเนินการต่อไป

              จากความร่วมมือร่วมใจของประชาชนทั่วทุกสารทิศที่ได้ร่วมกันบริจาคเงินเพื่อสมทบทุนเป็นค่าก่อสร้าง ในอันที่จะตอบสนองพระมหากรุณาธิคุณที่พระองค์มีต่อพสกนิกรชาวไทยทำให้การก่อสร้างอาคารทั้ง 2  แห่งดังกล่าว  สำเร็จลุล่วงตามวัตถุประสงค์  อีกทั้งยังมีเงินบริจาคเหลืออยู่ 13 ล้านบาทเศษ  ซึ่ง ฯพณฯ พลเอกเปรม  ติณสูลานนท์  องค์มนตรีและรัฐบุรุษ  เห็นสมควรให้จัดตั้งหอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก อีก 1 แห่ง ทางภาคตะวันตก คือ ที่จังหวัดกาญจนบุรี

              อาคารหอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก กาญจนบุรี ออกแบบโดย นายเกรียงไกร สัมปัชชลิต อดีตอธิบดีกรมศิลปกร   มีลักษณะอาคารเป็นทรงไทยประยุกต์ ขนาดกว้าง  75 เมตร ยาว 76 เมตร ประกอบด้วยกลุ่มอาคาร 4 หลัง  เชื่อมต่อกันเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส โดยมีพื้นที่ว่างตรงกลางจัดเป็นพื้นที่สีเขียว มีพื้นที่ใช้สอยประมาณ 2,400 ตารางเมตร ค่าก่อสร้าง 19,900,000 บาท  (สิบเก้าล้านเก้าแสนบาทถ้วน) กรมศิลปากรใช้งบประมาณในการดำเนินการเป็นค่าปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณรอบอาคารและค่าจัดซื้อวัสดุครุภัณฑ์ห้องสมุด รวมเป็นเงินทั้งสิ้น 7 ล้านบาท

             ฯพณฯ พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ประธานองคมนตรีและรัฐบุรุษ ได้กรุณาให้เกียรติเป็นประธานประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์ เมื่อวันจันทร์ที่ 10 ตุลาคม 2537 เวลา 10.30 น. และเป็นประธานในพิธีเปิดอาคารหอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก กาญจนบุรี ในวันศุกร์ที่ 22 สิงหาคม 2540 เวลา 11.00 น.