หอสมุดแห่งชาติ

ห้องนิทรรศการและห้องบริการเอกสารโบราณ

ห้องนิทรรศการและห้องบริการเอกสารโบราณ ให้บริการภายใต้หลักการให้บริการเอกสารโบราณในเชิงอนุรักษ์ ๑. ห้องนิทรรศการเอกสารโบราณ อาคาร ๑ ชั้น ๔ ♦ เปิดบริการ ทุกวันจันทร์ – ศุกร์ เวลา ๐๙.๐๐ – ๑๖.๐๐ น. ♦ เข้าชมนิทรรศการเอกสารโบราณได้ตามวันและเวลาที่เปิดทำการ ♦ อนุญาตให้ถ่ายภาพเอกสารโบราณ หรือวัตถุอุปกรณ์ ในส่วนจัดแสดงได้โดยไม่ใช้แฟลชและขาตั้งกล้อง ไม่อนุญาตให้ถ่ายภาพเคลื่อนไหว และถ่ายแบบเซลฟี่ ๒. ห้องบริการเอกสารโบราณ อาคาร ๑ ชั้น ๔ เอกสารประกอบการขอใช้บริการ - ประชาชนทั่วไป ♦ แบบฟอร์มขออนุญาตใช้บริการเอกสารโบราณ ♦ รายการเอกสารที่ต้องการใช้ศึกษาค้นคว้า ♦ บัตรประจำตัวประชาชน(แสดงบัตรต่อเจ้าหน้าที่เพื่อตรวจสอบในการยื่นแบบฟอร์ม) - นักศึกษา/นักวิจัย/บุคลากรที่มีหน่วยงานต้นสังกัด ♦ หนังสือรับรองจากสถานศึกษา/หน่วยงานต้นสังกัด ♦ แบบฟอร์มขออนุญาตใช้บริการเอกสารโบราณ ♦ รายการเอกสารที่ต้องการใช้ศึกษาค้นคว้า ♦ บัตรประจำตัวตามต้นสังกัดที่ระบุในหนังสือรับรอง แสดงบัตรต่อเจ้าหน้าที่เพื่อตรวจสอบในการยื่นแบบฟอร์ม) - พระภิกษุ/นักบวช ♦ แบบฟอร์มขออนุญาตใช้บริการเอกสารโบราณ ♦ รายการเอกสารที่ต้องการใช้ศึกษาค้นคว้า ♦ ใบสุทธิ/บัตรประจำตัวประชาชน(แสดงบัตรต่อเจ้าหน้าที่เพื่อตรวจสอบในการยื่นแบบฟอร์ม) - นักวิจัยชาวต่างชาติ ♦ หนังสือรับรองจากสภาวิจัยแห่งชาติ ♦ แบบฟอร์มขออนุญาตใช้บริการเอกสารโบราณ ♦ รายการเอกสารที่ต้องการใช้ศึกษาค้นคว้า ♦ บัตรประจำตัวนักวิจัยที่ออกโดยสภาวิจัยแห่งชาติ(แสดงบัตรต่อเจ้าหน้าที่เพื่อตรวจสอบในการยื่นแบบฟอร์ม) - ในกรณีประสงค์จะใช้สถานที่ห้องบริการเอกสารโบราณเพื่อถ่ายทำวีดิทัศน์ ♦ หนังสือรับรองจากหน่วยงานต้นสังกัด ♦ แบบฟอร์มขออนุญาตใช้บริการเอกสารโบราณ ♦ รายการเอกสารที่ต้องการใช้ประกอบการถ่ายทำ ♦ บัตรประจำตัวตามต้นสังกัดที่ระบุในหนังสือรับรอง(แสดงบัตรต่อเจ้าหน้าที่เพื่อตรวจสอบในการยื่นแบบฟอร์ม) ♦ บทบรรยายเรื่อง (Script)ของการถ่ายทำ ขั้นตอนการขอใช้บริการเอกสารโบราณ ♦ ตรวจสอบบัญชีบริการเอกสารโบราณ เพื่อคัดเลือกเอกสารตามตามรายการที่ผู้ใช้บริการต้องการศึกษาค้นคว้า จากนั้นกรอกแบบฟอร์มขออนุญาตใช้บริการเอกสารโบราณตามที่หอสมุดแห่งชาติจัดให้พร้อมแนบหลักฐานประกอบการขออนุญาตตามประเภทผู้ขอใช้บริการนั้นๆ ♦ เจ้าหน้าที่จะนำเสนอผู้มีอำนาจพิจารณาอนุญาตไม่เกิน ๓ วันทำการ ในกรณีที่เอกสารโบราณตามรายการที่ผู้ใช้บริการระบุมีสำเนาสำหรับบริการแทนเอกสารโบราณต้นฉบับ เจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการ สามารถให้บริการสำเนานั้นได้ทันที ภายในวันที่ยื่นเอกสารขออนุญาตครบถ้วน ตาม ข้อ ๑ ♦ หากผู้ใช้บริการต้องการมีผู้ช่วยค้นคว้า ต้องปฏิบัติดังนี้ - ให้ผู้ใช้บริการกรอกแบบฟอร์มขออนุญาตให้มีผู้ช่วยค้นคว้าเอกสารโบราณ ถึงผู้อำนวยการหอสมุดแห่งชาติอ้างอิงถึงความจำเป็นที่ต้องมีผู้ช่วยค้นคว้า - ให้ผู้ช่วยค้นคว้ากรอกแบบฟอร์มการขออนุญาตศึกษาค้นคว้าเหมือนกับผู้ใช้บริการ โดยแนบหลักฐานประกอบการขออนุญาตตามประเภทผู้ใช้บริการนั้นๆมาด้วย ♦ ระยะเวลาการขออนุญาตครั้งหนึ่งๆ มีกำหนดระยะเวลาดังนี้ - สำหรับบุคคลทั่วไป มีกำหนดเวลา ๓ เดือน นับแต่วันที่ได้รับอนุญาต - สำหรับนักศึกษา นักวิจัย และหน่วยงานต่างๆ มีกำหนดเวลา ๑ ปี นับแต่วันที่ได้รับอนุญาต ข้อปฏิบัติการเข้าใช้บริการเอกสารโบราณ ♦ เมื่อได้รับอนุญาตให้ใช้เอกสารโบราณแล้ว ผู้ใช้บริการต้องกรอกแบบฟอร์มขอใช้เอกสารโบราณตามรายการที่ได้ขออนุญาตไว้และยื่นต่อเจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการ กำหนดจำนวนครั้งละ ๕ รายการ โดยผู้ใช้บริการสามารถยื่นแบบขอใช้เอกสารได้อีกเมื่อส่งคืนเอกสารโบราณรายการเดิมแก่เจ้าหน้าที่แล้ว ♦ ในกรณีเอกสารโบราณตามรายการที่ขออนุญาตมีสภาพชำรุด เจ้าหน้าที่สามารถพิจารณา งดให้บริการเอกสารนั้นๆ ได้ ตามความเหมาะสม ♦ เอกสารโบราณที่ได้จัดพิมพ์เป็นเล่ม คัดลอก ถ่ายถอด พิมพ์ดีด ถ่ายจากไมโครฟิล์ม ถ่ายจากสื่ออิเล็กทรอนิกส์หรือสื่ออื่นใดไว้แล้ว เจ้าหน้าที่จะให้บริการจากฉบับพิมพ์หรือสำเนานั้นๆ เท่านั้น ♦ ต้นฉบับเอกสารโบราณซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในสภาพที่ชำรุดและไม่สมบูรณ์ ดังนั้นเพื่อเป็นการช่วยกันอนุรักษ์ผู้ใช้บริการต้องระมัดระวังอย่างมาก ตลอดเวลาที่ทำการศึกษาค้นคว้า ต้องอยู่ในความควบคุมดูแลและต้องปฏิบัติตามข้อแนะนำในการอ่านเอกสารโบราณของเจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการอย่างใกล้ชิด ห้ามไม่ให้ผู้ใช้บริการขีดเขียน หรือทำเครื่องหมายใดๆ ลงบนเอกสารโบราณ หรือสำเนาเอกสารที่เจ้าหน้าที่นำออกมาบริการแทนเอกสารต้นฉบับ ตลอดจนห้ามไม่ให้วางสิ่งหนึ่งสิ่งใดทับบนเอกสารโบราณ ♦ เจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการมีสิทธิแนะนำว่ากล่าวตักเตือนหรือขอร้องให้งดเว้นการกระทำอันอาจเป็นการเสี่ยงหรือเป็นอันตรายต่อเอกสารโบราณได้ทุกกรณี ♦ เจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการมีสิทธิระงับการใช้บริการได้ทันที ในกรณีที่เห็นว่าผู้ใช้บริการไม่ปฏิบัติตามข้อ ๓ และข้อ ๔ ♦ หากต้องการจะนำหนังสือส่วนตัวเข้ามาเพื่อเปรียบเทียบกับสำนวนในต้นฉบับต้องได้รับความเห็นชอบจากเจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการของห้องบริการเอกสารโบราณก่อนทุกครั้ง ♦ ผู้ใช้บริการเอกสารโบราณต้องไม่นำเอกสารโบราณซึ่งมีลักษณะเหมือนหรือคล้ายคลึงกับเอกสารโบราณที่มีอยู่ในหอสมุดแห่งชาติ เข้ามาใช้ในหอสมุดแห่งชาติ เว้นแต่ได้แจ้งและรับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรแล้ว ♦ ในกรณีที่ผู้ใช้บริการนำข้อมูลที่ได้จากการค้นคว้าในห้องบริการเอกสารโบราณไปใช้อ้างอิงในหนังสือ เอกสารวิชาการ วิทยานิพนธ์ สารคดี บทความหรือเอกสารประเภทอื่นใด หากนำข้อมูลจากเอกสารโบราณไปใช้ก่อให้เกิดความเสียหายหรือกระทบต่อบุคคลอื่น ผู้ใช้บริการต้องรับผิดชอบ ♦ ในกรณีที่เกิดความเสียหายต่อเอกสารโบราณ ในขณะที่ใช้บริการอยู่นั้น ไม่ว่าความเสียหายนั้นจะบังเกิดโดยสถานใด ผู้ใช้บริการต้องรับผิดชอบและชดใช้ค่าเสียหาย ตามที่เจ้าหน้าที่ผู้ได้รับแต่งตั้งเป็นกรรมการจากกรมศิลปากรจะเป็นผู้ตัดสินประเมินราคาและการตัดสินประเมินราคาของกรรมการนั้นถือเป็นข้อยุติ ♦ ผู้ใช้บริการจะนำบุคคลอื่นเข้ามาใช้เอกสารโบราณด้วยไม่ได้ ยกเว้นในกรณีที่ผู้ใช้บริการได้ขอมีผู้ช่วยค้นคว้าและได้ดำเนินการต่อเจ้าหน้าที่ตามระเบียบการใช้บริการไว้แล้ว ♦ ในกรณีที่ผู้ใช้บริการนำข้อมูลที่ได้จากการค้นคว้าในห้องบริการเอกสารโบราณไปใช้อ้างอิงในหนังสือ เอกสารวิชาการ วิทยานิพนธ์ สารคดี บทความหรือภาคนิพนธ์ประเภทอื่นใดให้ผู้ใช้บริการอ้างอิงแหล่งที่มาจากหอสมุดแห่งชาติในเอกสารงานเขียนหรือบทนิพนธ์ดังกล่าว พร้อมทั้งจัดส่งสำเนางานเขียนหรือบทนิพนธ์ให้หอสมุดแห่งชาติ กลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก จำนวน 1 ชุด ♦ ในกรณีขออนุญาตใช้สถานที่ห้องบริการเอกสารโบราณเพื่อถ่ายทำวีดิทัศน์ หากได้รับอนุญาตให้ดำเนินการถ่ายทำได้ตามที่ขออนุญาตจะต้องอยู่ในความดูแลของเจ้าหน้าที่บริการตลอดระยะเวลาการถ่ายทำวีดิทัศน์นั้น และมีค่าบริการตามที่หอสมุดแห่งชาติกำหนด ♦ เอกสารโบราณ ทั้งนี้ รวมทั้งวัตถุอุปกรณ์อันเนื่องด้วยเอกสารโบราณทุกชนิดของหอสมุดแห่งชาติ ไม่อนุญาตให้นำออกไปจากห้องบริการเอกสารโบราณ ยกเว้นมีความประสงค์จะยืมเพื่อการจัดแสดง เป็นการชั่วคราวจะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากอธิบดีกรมศิลปากร ข้อปฏิบัติการขอสำเนาเอกสารโบราณ ♦ หากผู้ใช้บริการประสงค์จะขอทำสำเนา และการถ่ายภาพเอกสารโบราณ เพื่อการศึกษาค้นคว้า วิจัยหรือเพื่องานวิชาการ ต้องกรอกแบบฟอร์มรายละเอียดการขอทำสำเนายื่นต่อเจ้าหน้าที่ ♦ การขออนุญาตทำสำเนา และการถ่ายภาพเอกสารโบราณ หรือวัตถุอุปกรณ์อันเนื่องด้วยเอกสารโบราณทุกชนิด เพื่อแสวงหาผลประโยชน์ แสวงหาผลกำไรในเชิงพาณิชย์หรือเป็นไปเพื่อวัตถุประสงค์อื่นใดนอกเหนือจากที่กำหนดไว้ ผู้ใช้บริการต้องดำเนินการขออนุญาตต่ออธิบดีกรมศิลปากร ห้องนิทรรศการและห้องบริการเอกสารโบราณ ที่ตั้ง: หอสมุดแห่งชาติ อาคาร 2 ชั้น 4 วันและเวลาทำการ : วันจันทร์-ศุกร์ เวลา 09.00-16.30 น. ปิดบริการ : วันเสาร์ วันอาทิตย์ หยุดนักขัตฤกษ์และวันหยุดตามมติ ครม. โทรศัพท์ : 02 280 9828 - 32 ต่อ 510, 511 ๓. ห้องนิทรรศการตู้พระธรรม อาคาร ๑ ชั้น ๕เอกสารประกอบการใช้บริการห้องนิทรรศการ ♦ หนังสือรับรองจากสถานศึกษา/หน่วยงานต้นสังกัด ขั้นตอนการขอใช้บริการห้องนิทรรศการ ♦ ติดต่อเจ้าหน้าที่เพื่อนัดหมายวันเวลาเข้าชมนิทรรศการ ณ ห้องบริการเอกสารโบราณ อาคาร ๒ ชั้น ๔ หรือโทรสอบถามได้ที่หมายเลข ๐๒-๒๘๐๙๘๕๕ ในวันและเวลาทำการ ♦ ทำหนังสือรับรองจากสถานศึกษา/หน่วยงานต้นสังกัดถึงผู้อำนวยการหอสมุดแห่งชาติขอเข้าชม ข้อปฏิบัติการเข้าใช้บริการห้องนิทรรศการ ♦ ห้ามนำอาหารและเครื่องดื่มเข้ามาในห้องนิทรรศการ ♦ ห้ามจับต้อง สัมผัส หรือกระทำการใดๆ ที่จะเกิดความเสียหายต่อตู้พระธรรม ♦ เดินชมตู้พระธรรมที่จัดแสดงด้วยความระมัดระวัง ♦ อนุญาตให้ถ่ายภาพตู้พระธรรมที่จัดแสดงได้โดยไม่ใช้แฟลชและขาตั้งกล้อง ♦ ไม่อนุญาตให้ถ่ายภาพเคลื่อนไหว และถ่ายแบบเซลฟี่ ♦ การถ่ายภาพในห้องนิทรรศการต้องนำไปใช้เพื่อการศึกษาค้นคว้า วิจัยหรือเพื่องานวิชาการเท่านั้น ♦ การถ่ายภาพเพื่อแสวงหาผลประโยชน์แสวงหาผลกำไรในเชิงพาณิชย์หรือเป็นไปเพื่อวัตถุประสงค์อื่นใดนอกเหนือจากที่กำหนดไว้ ผู้ใช้บริการต้องดำเนินการขออนุญาตต่ออธิบดีกรมศิลปากร

เยี่ยมเยือนเมืองสยาม ย้อนเวลาไปกับหนังสือหายาก

หนังสือหา (ไม่) ยาก เมื่อกล่าวถึงหนังสือหายาก (Rare Book) คนทั่วไปมักจะนึกถึงการศึกษาค้นคว้าจากหนังสือเก่าที่หาไม่ค่อยพบ ซึ่งเกิดจากตัวเล่มหนังสือหรือเนื้อหา ทั้งนี้เพราะหนังสือประเภทนี้ จัดอยู่ในห้องสมุดเฉพาะ ดังนั้นวิธีการเก็บรักษา การบริการ จึงค่อนข้างแตกต่างกับหนังสือทั่วไป อีกทั้งวิธีการเรียบเรียงเนื้อเรื่องของคนสมัยก่อน มักแทรกความรู้อื่นไว้ในเรื่องที่เขียนด้วย หนังสือหายากของหอสมุดแห่งชาติ เป็นหนังสือที่ทรงคุณค่านานัปการ ตั้งแต่ผู้ครอบครอง เนื้อหา การพิมพ์ ตลอดจนอายุของหนังสือ ทั้งนี้เพราะหนังสือส่วนหนึ่งเดิมเป็นหนังสือจากหอพระสมุดหลวงส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระผู้ทรงสถาปนาหอสมุดแห่งชาติ อีกส่วนหนึ่งเป็นหนังสือจากหอพระสมุดส่วนพระองค์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่มีจำนวนมากนับแสนเล่ม หอสมุดแห่งชาติซึ่งถือได้ว่าเป็นห้องสมุดที่เก่าแก่แห่งหนึ่งของชาติ จึงได้พยายามอนุรักษ์รักษาหนังสือเหล่านี้ให้คงเป็นทรัพย์สินทางปัญญาของชาติตลอดไป ลักษณะของหนังสือหายากในหอสมุดแห่งชาติ เยี่ยมเยือนเมืองสยาม หนังสือหายาก มีความรู้ที่น่าศึกษาค้นคว้าน่าสนใจมากมาย โดยเฉพาะด้านประวัติศาสตร์สังคม ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจ การเมืองการปกครอง ประวัติบุคคลสำคัญของบ้านเมือง และเรื่องอื่น ๆ ผ่านเรื่องราวของหนังสือเล่มแล้วเล่มเล่า อาทิ การเดินทางท่องเที่ยวไปยังที่ต่าง ๆ ในยุคหนึ่งสมัยหนึ่ง หนังสือหายากแต่ละเล่ม ทำให้ผู้อ่านสามารถจินตนาการความเป็นไปในอดีตในมุมมองที่แตกต่างกัน อาจเป็นมุมมองของชีวิตความเป็นอยู่ บ้านเมืองในช่วงระยะเวลานั้น โบราณสถาน ตลอดจนผู้คนพลเมือง การท่องเที่ยว “เที่ยว” เป็นกริยาที่เดินไป หรือ ไปด้วยยานพาหนะ เพื่อทำให้จิตใจเบิกบาน เพลิดเพลินหรือเพื่อความสนุกสนาน ไม่ได้ไปด้วยเหตุทำกิจธุระหรือความจำเป็น คำว่า “เที่ยว” หรือ “การเที่ยวเตร่” สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้ทรงอธิบายไว้ในหนังสือ “เรื่องเที่ยวที่ต่าง ๆ” ความตอนหนึ่งว่า ประวัติการท่องเที่ยว ในอดีตการเดินทางท่องเที่ยวแบบเป็นหมู่คณะอาจมีจำกัดเพียงพระมหากษัตริย์หรือพระบรมวงศานุวงศ์เท่านั้นที่จะเสด็จประพาสยังสถานที่ต่าง ๆ ส่วนประชาชนทั่วไปไม่นิยมเดินทางไกลนอกจากมีความจำเป็น เนื่องจากยังไม่มีพาหนะที่มีประสิทธิภาพในการเดินทาง ซึ่งการเดินทางนั้นมักผูกติดกับกิจกรรมอื่น ๆ ได้แก่ - การเดินทางไปจาริกแสวงบุญ เป็นรูปแบบการเดินทางห่างบ้านที่ชาวสยามคุ้นเคยที่สุด เช่น ชาวล้านนานิยมเดินทางไปไหว้พระธาตุประจำปีเกิดทุกวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖ ชาวกรุงศรีอยุธยาเดินทางมาไหว้พระพุทธบาท สระบุรี ทุกวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ และวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๔ ซึ่งตรงกับวันมาฆบูชา - การเดินทางไปเยี่ยมญาติ เช่น นิราศเมืองแกลงของสุนทรภู่ กล่าวถึงการเดินทางจากกรุงเทพฯ ไปยังเมืองแกลง แถบชายทะเลตะวันออกของอ่าวไทย เพื่อเยี่ยมญาติทางฝ่ายบิดา - การเดินทางเพื่อหาเลี้ยงชีพ เช่น การทำอาชีพพรานป่า ชาวประมงที่ออกหาปลาในทะเล พ่อค้าเดินทางไปค้าขายต่างเมือง - การอพยพย้ายถิ่นที่อยู่อาศัยเนื่องจากประสบภัยต่าง ๆ เช่น โรคระบาด สงคราม - การเดินทางเพื่อไปปฏิบัติกิจราชการ เช่น ขุนนางและไพร่พลต้องเกณฑ์ไปราชการทำสงคราม หรือ ขุนนางได้รับมอบหมายไปปกครองดูแลบ้านเมืองต่างพระเนตรพระกรรณ นับตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา เริ่มมีการทำการค้าและมีปฏิสัมพันธ์กับชาวตะวันตก ภายหลังการลงนามในสนธิสัญญาเบาว์ริง เมื่อพุทธศักราช ๒๓๙๘ ทำให้สยามต้องเปิดประเทศ มีชาวตะวันตกเข้ามาอาศัยอยู่ในพระนครมากขึ้น จึงมีการรับเอาค่านิยมและธรรมเนียมตะวันตกหลายอย่าง รวมถึงธรรมเนียมการพักผ่อน เช่น การขี่ม้าชมเมือง และการรักษาสุขภาพตามคำแนะนำของมิชชันนารีที่มีความรู้เรื่องแพทย์แผนปัจจุบัน ให้ผู้ป่วยและผู้ที่ต้องการพักผ่อนไป “เปลี่ยนอากาศ” ในบริเวณที่มีอากาศดี การเดินทางไปพักแรมตากอากาศของพระบรมวงศานุวงศ์หรือชนชั้นสูง ขุนนาง ข้าราชการ ประโยชน์ของการท่องเที่ยว การท่องเที่ยวนอกจากทำให้เกิดความเพลิดเพลินแล้ว ยังมีความสำคัญก่อให้เกิดผลดีและมีประโยชน์ต่อชีวิตหลายประการ ซึ่งสมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดชทรงอธิบายถึงประโยชน์ของการท่องเที่ยวในด้านต่าง ๆ ไว้ในเรื่อง “เที่ยวเดินทางในเขตรสยาม” ใน "หนังสือชีวิวัฒน์" ได้แก่ การเพิ่มพูนความรู้ และช่วยกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์“การเที่ยวเดินทางในที่ต่าง ๆ นี้ เห็นว่าเปนของที่จะบำรุงกายแห่งกุลบุตรผู้จะแสวงหาความสบายได้อย่างหนึ่ง บางทีก็จะมีคุณวิเสศได้พบได้เห็นของประหลาดต่าง ๆ ที่จะชี้ชูปัญญาให้รุ่งเรืองได้บ้าง...” ช่วยให้ร่างกายแข็งแรง และช่วยรักษาโรคภัยไข้เจ็บ“เปนของชูกำลังให้อายุยืน เพราะมีแต่สนุกสบายเสมอไม่ทุกข์... จะได้ลมอากาศ เปลี่ยนแปลกผิดกว่าบ้านเรือนในกรุงเทพ ฯ ของตัว... โรคไภยที่มีอยู่ก็คงจะค่อยระงับบรรเทาลง ฤาโรคที่จะเกิดขึ้นในตัวก็ไม่ใคร่จะมีได้เพราะสบายกายสบายใจอยู่เสมอ...” ทัศนียภาพบริเวณเกาะสีชังสถานที่ที่เจ้านายและขุนนาง มักใช้เป็นสถานที่เปลี่ยนอากาศและรักษาพระองค์ยามเจ็บไข้ พลับพลาที่เกาะสีชัง เมืองชลบุรีสถานที่แปรพระราชฐานเพื่อประทับรักษาพระองค์ ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์ ตลอดจนผู้ที่ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ใช้สถานที่นี้เป็นที่พักผ่อน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีนาคสวาดิ พระเจ้าน้องนางเธอในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระอาการประชวรพระโรควักกะพิการเป็นเวลานาน พระองค์จึงโปรดให้แปรพระราชฐานโดยเสด็จไปตามหัวเมืองด้วยเสมอเพื่อเปลี่ยนอากาศบำรุงพระกำลัง ทำให้พระอาการดีขึ้น ผ่อนคลายความตึงเครียด และช่วยเพิ่มประสิทธิผลการทำงาน "เมื่อมีเวลาว่างราชการแลทำมาหากิน ควรจะต้องผ่อนกายและกำลังให้มีความสบาย ...ถ้าจะทำการไม่มีเวลาเที่ยวบ้าง พิเคราะห์ดูเห็นว่าชีวิตรจะเปนไปไม่ยืนยาวโรคภัยเบียดเบียนหาความศุขมิได้ ทุกชาติทุกภาษาคงต้องมีเวลาว่างจากการ ซึ่งเรียกว่าโฮเลเด..." พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสำราญพระอิริยาบถ พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ และข้าราชบริพาร ณ น้ำตกธารเสด็จ เกาะพงัน เมื่อวันที่ ๙ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๔๔๘ ได้เรียนรู้วิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชุมชน ประเพณีวัฒนธรรม ภาษา การแต่งกาย และการใช้ชีวิตของคนในชุมชนนั้น ๆ “ถ้าได้ไปในเมืองนั้นคงจะรู้จักบ้านเมืองและจำรู้ทางชัดเร็วแน่นอน ถ้าจะมีผู้ซักผู้พูดถึงเมืองนั้น ๆ ก็จะเล่าได้พูดตามความรู้ความเห็นของตัว... ประการหนึ่งจะได้รู้จักชาติแห่งคนชาวบ้านชาวเมืองภูมิประเทศนั้น ๆ ที่จะมีกิริยาหน้าตาสุ้งเสียงอย่างไร และจะทำมาหากินเลี้ยงชีวิตรด้วยสิ่งอันใด...” วิถีชีวิตของราษฎรบริเวณรอบทุ่งกุลาร้องไห้ นอกเมืองร้อยเอ็ด ในสมัยเมื่อพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงดำรงราชานุภาพ เสด็จตรวจราชการเมืองร้อยเอ็ด วันที่ ๒๙ มกราคม พุทธศักราช ๒๔๔๙ รู้จักโบราณสถานโบราณวัตถุที่สำคัญ ๆ “ประการหนึ่งเมืองใดมีของโบราณวิชาช่าง เปนบ้านเปนตึกเปนวัดโบถพิหารพระเจดีย์พระปางค์...ในชีวิตรหนึ่งควรจะได้เห็นไว้ ให้เปนที่เจริญใจสดับสติปัญญาให้รุ่งเรือง” วัดอรุณราชวราราม ราชวรมหาวิหารถ่ายจากด้านทิศเหนือ ด้านขวามือเห็นยักษ์ที่หน้าประตูทางเข้าพระอุโบสถ พระวิหารหลวง วัดพระสิงค์ วรวิหาร จังหวัดเชียงใหม่ ภาพพระวิหารหลวงทรงจัตุรมุขหลังเดิม ต่อมาชำรุดทรุดโทรม จึงได้สร้างพระวิหารหลังใหม่ขึ้นแทน เมื่อพุทธศักราช ๒๔๖๗ ได้พบเห็นสิ่งแปลกใหม่ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ “บางทีที่จะได้พบของโบราณปลาดเปนพระพุทธรูปเก่าๆ ... แลเทวรูปเปนรูปอิศวรนารายน์พิคเนฆต่าง ๆ หล่อด้วยทองอย่างเก่า แลของเล็กน้อยอย่างนี้มีอิกมาก บางทีเปนของ ประหลาดหายาก ตามซึ่งชนสยามได้นับถือกันว่าเปนของวิเสศกันได้ต่าง ๆ ...” ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์ ที่ปราสาทหินพนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์ ช่วยในการประกอบสัมมาอาชีพ “คนซึ่งเปนพ่อค้า ซึ่งจะแสวงหาสิ่งที่เปนประโยชน์แก่ตนที่ควรจะทราบสินค้าซึ่งเกิดมีเกิดเปนตามเมืองนั้น ๆ... ก็อาจสามารถที่จะสืบสวนแลชักจูงหาผู้แทนหรือแสวงหาสินค้านั้น ๆ มาซื้อขายตามประโยชน์แก่กำไรของตนซึ่งเห็นว่าจะได้มาจำหน่ายตามประโยชน์ในที่ควรได้ตามกาลเวลา” กลุ่มเกวียนเทียมวัว และเรือบรรทุกสินค้าไปค้าขายที่ริมแม่น้ำน่าน หน้าเมืองพิชัย ปัจจุบันคืออำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ การคบค้าสมาคมกับผู้อื่น “ถ้าจะว่าตามประโยชน์ที่คบเพื่อนฝูง ถ้าได้ไปเที่ยวได้ทั่วทุกแห่ง ถ้าถึงแห่งใดก็จำต้องรู้จักพบปะคนในเมืองนั้น ๆ ... ถ้าแม้ว่าจะไม่ต้องการในทางมิตรที่ดีก็คงยังเปนประโยชน์ที่จะได้รู้จักคนนั้น ๆ ไว้...” พระยาตรังกานูคอยรับเสด็จ ในคราวพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสหัวเมืองฝ่ายทเลตวันตก พระยาตรังกานูนี้เป็นผู้หนึ่งที่ทรงยินดีได้เข้ามาเฝ้า ฯ ในวันเฉลิมพระชนมพรรษาเป็นครั้งแรก เมื่อพุทธศักราช ๒๔๓๙ การเสด็จประพาสในรัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชอัธยาศัยโปรด ฯ การเสด็จประพาสตั้งแต่เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ เสด็จประพาสที่ต่าง ๆ เกือบทุกปี ทั้งในประเทศและต่างประเทศ บางคราวเสด็จ ฯ ไปเป็นทางราชการ บางคราวเสด็จ ฯ ไปเพื่อสำราญพระราชอิริยาบถ ไม่โปรด ฯ ให้จัดการรับเสด็จอย่างเป็นทางการ ที่เรียกว่า “เสด็จประพาสต้น” ทรงพอพระราชหฤทัยที่จะประทับที่ใดก็ประทับที่นั้น การเสด็จประพาสต้นมีประโยชน์แก่ราชการบ้านเมือง เพราะเสด็จประพาสปะปนไปในหมู่ราษฎร ได้ทรงทราบคำกราบบังคมทูลของราษฎรปรารภสุขทุกข์ ซึ่งไม่สามารถจะทรงทราบได้จากทางอื่น การเสด็จประพาสต้นในรัชกาลของพระองค์เกิดขึ้น ๒ ครั้ง คือ การเสด็จประพาสต้นครั้งที่ ๑ เมื่อพุทธศักราช ๒๔๔๗ เสด็จโดยทางเรือจากพระราชวังบางปะอิน ไปมณฑลราชบุรี แล้วเสด็จกลับมามณฑลนครชัยศรี และมณฑลอยุธยา การเสด็จครั้งนี้ทรงสำราญพระราชอิริยาบทมากกว่าครั้งใด ๆ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประทับเสวยพระกระยาหาร พร้อมด้วยผู้ตามเสด็จ ที่บริเวณตลิ่งสูง ในป่าใต้วังนางร้าง ในคราวเสด็จประพาสต้น ครั้งที่ ๒ พุทธศักราช ๒๔๔๙ การเสด็จประพาสต้นครั้งที่ ๒ เมื่อพุทธศักราช ๒๔๔๙ เสด็จโดยชลมารคจากกรุงเทพมหานครไปทางอยุธยา ทรงนมัสการพระพุทธบาทที่เมืองสระบุรี ผ่านอ่างทอง สิงห์บุรี ชัยนาท นครสวรรค์ ไปจนถึงกำแพงเพชร แล้วทรงย้อนกลับลงมาทางเมืองนครสวรรค์ กระบวนเรือเสด็จประพาสต้นในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หยุดพักที่หาดใต้แสนตอ เมืองขาณุวรลักษณบุรี เมื่อวันที่ ๑๘ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๔๙ การเสด็จประพาสในรัชกาลที่ ๖ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จประพาสเมืองต่างๆ ตั้งแต่ยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร ในรัชกาลที่ ๕ เช่น เสด็จประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ เสด็จพระราชดำเนินไปมณฑลพายัพ เสด็จประพาสเมืองกำแพงเพชร สุโขทัย สวรรคโลก อุตรดิตถ์ พิษณุโลก นอกจากนี้นับแต่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา ประเทศไทยได้มีการปรับปรุงเส้นทางการคมนาคมและขยายเส้นทางรถไฟ ทำให้ประชาชนมีความสะดวกในการเดินทางท่องเที่ยวไปยังพื้นที่ต่าง ๆ มากขึ้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมารเสด็จประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ ช้างในขบวนเสด็จเดินทางจากตำบลกะปาง ไปยังพลับพลาที่ประทับตำบลทุ่งสง เมืองนครศรีธรรมราช พุทธศักราช ๒๔๕๒ ซุ้มพระปรางค์พระมหาธาตุ เมืองสุโขทัยภาพจากหนังสือเรื่อง เที่ยวเมืองพระร่วง ขอมดำดิน ในลานวัดมหาธาตุ เมืองสุโขทัยภาพจากหนังสือเรื่อง เที่ยวเมืองพระร่วง การเสด็จประพาสในรัชกาลที่ ๗ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสมณฑลฝ่ายเหนือและนครเชียงใหม่ เมื่อพุทธศักราช ๒๔๖๙ เสด็จผ่านเมืองต่าง ๆ ได้แก่ พิษณุโลก แพร่ ลำปาง เชียงราย เชียงแสน เชียงใหม่ และลำพูน เจ้าแก้วนวรัฐขี่ช้างนำเสด็จพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เข้าสู่เมืองเชียงใหม่ พุทธศักราช ๒๔๖๙ ท่องเที่ยวทั่วไทย ห่างไกลโควิด การนำเสนอการท่องเที่ยวด้วยภาพและเรื่องราวจากหนังสือหายากในครั้งนี้ เป็นการเดินทางย้อนเวลาไปในเหตุการณ์ สถานที่ และบุคคล ซึ่งไม่เคยมีผู้ใดได้พบเห็น ผ่านจินตนาการของแต่ละท่านมาเติมเต็มภาพ เรื่องราวในภาพนั้น โดยจัดแบ่งเรื่องราวออกตามภูมิภาคของประเทศ ดังนี้ ๑. หนังสือเกี่ยวกับการท่องเที่ยวภาคเหนือ เช่น อธิบายระยะทางล่องลำน้ำพิง ตั้งแต่เมืองเชียงใหม่จนถึงปากน้ำโพธิ์ จดหมายเหตุระยะทางเสด็จหัวเมืองเหนือ ๒. หนังสือเกี่ยวกับการท่องเที่ยวภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช่น เที่ยวตามทางรถไฟ เมืองสระบุรี เรื่องเที่ยวที่ต่าง ๆ ภาคที่ ๔ ว่าด้วยเที่ยวมณฑลอุดร แล มณฑลอิสาณ นิราศหนองคาย ๓. หนังสือเกี่ยวกับการท่องเที่ยวภาคกลาง เช่น จดหมายเหตุเรื่องประพาสต้นในรัชกาลที่ ๕ ระยะทางเสด็จประพาสมณฑลอยุธยา เมื่อปีขาล พ.ศ. ๒๔๒๑ เที่ยวเมืองพระร่วง ๔. หนังสือเกี่ยวกับการท่องเที่ยวภาคตะวันออก เช่น พระราชนิพนธ์เสด็จประพาศจันทบุรี จดหมายเหตุเรื่องเปิดรถไฟสายตะวันออกและสายเหนือและเสด็จพระราชดำเนินประพาสเมืองฉะเชิงเทรา เรื่องเสด็จประพาสคลองแสนแสบ ๕. หนังสือเกี่ยวกับการท่องเที่ยวภาคตะวันตก เช่น พระราชนิพนธ์เสด็จประพาศไทรโยค กลอนไดอรีซึมทราบกับตามเสด็จไทรโยค นิราศรถไฟสายราชบุรี ๖. หนังสือเกี่ยวกับการท่องเที่ยวภาคใต้ เช่น ชีวิวัฒน์ จดหมายเหตุประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ นิราศถลาง เพราะหนังสือจึงรังสรรค์

for w3c

for w3c

for w3c

for w3c

for w3c

for w3c

for w3c